Mentale Modellen: de beste manier om betere beslissingen te nemen

Wie mentale modellen beheerst, denkt zorgvuldiger, maakt minder fouten en behaalt betere resultaten. Mentale modellen vormen een kader voor je ideeën. Mentale modellen helpen om goede beslissingen te nemen zonder alles te hoeven weten over een situatie. Als je steeds de juiste keuzes maakt, leveren deze na verloop van tijd een samengesteld rendement op. 

Wat zijn mentale modellen?

Laten we beginnen met een definitie. Een mentaal model is een uitleg die je gebruikt om te verklaren hoe iets werkt in de “echte” wereld. Niemand kan zich in zijn hoofd het ‘hele’ leven, de ‘hele’ wereld of de ‘hele’ economie voorstellen. Ons brein gebruikt bepaalde concepten en de verbindingen tussen deze concepten om een beeld te vormen van de werkelijkheid. Jouw wereldbeeld is jouw wereld.

Mentale modellen zijn een denkmethode om het leven en de wereld om ons heen beter te begrijpen. Het gebruik van mentale modellen helpt je om problemen op te lossen en betere keuzes te maken. De wet van vraag en aanbod is bijvoorbeeld een mentaal model dat ons helpt de economie beter te begrijpen. Verderop in dit artikel geef ik 10 voorbeelden van mentale modellen die je vandaag nog kunt toepassen.

Waarom mentale modellen?

Tijdens mijn studie viel me op dat een groot deel van de studenten heel goed geïsoleerde feiten kunnen onthouden, maar niet echt het vermogen hebben om deze feiten te combineren en in samenhang uit te leggen. Laat staat om deze feiten samen te smelten tot iets bruikbaars in de praktijk. Mijn verwachting is dat dit type studenten het niet heel ver gaat schoppen. Terwijl studenten die bewust of onbewust deze verbanden wel leggen zijn tot veel meer in staat lijken (en veel interessantere gesprekspartners zijn). 

Voor iemand die alleen een hamer heeft, lijkt ieder probleem een spijker. Hoe meer mentale modellen je kunt gebruiken, hoe beter je de wereld om je heen begrijpt. Met een beter begrip kun je ook beter op die wereld om je heen anticiperen. Dat is geen hogere wiskunde. Voor mij blijft het daarom altijd verwonderlijk waarom zoveel mensen bezig zijn met het hebben van een goed lichaam, maar zo weinig met hebben van een goed verstand. 

Waarschuwing

Mentale modellen blijven modellen. Een mentaal model is een vereenvoudiging van een niet te bevatten werkelijkheid. Je weet wat ze zeggen over modellen. Geen enkel model klopt, maar sommige modellen zijn nuttig. Nuttig zijn mentale modellen zeker. Je kunt alleen niet met één model de hele wereld om je heen begrijpen (tenzij je fundamentalist bent).

Een timmerman heeft niets aan alleen een hamer. Een denker heeft niets aan een mentaal model. Mentale modellen worden past echt nuttig als je veel verschillende modellen van verschillende disciplines kunt toepassen en combineren.

10 mentale modellen die je vandaag nog kan toepassen

Als het goed is heb je nu een beeld van wat mentale modellen zijn en waarom je ze moet gebruiken. Hier volgen tien voorbeelden van mijn favoriete mentale modellen om aan je gereedschapskist toe te voegen. Benieuwd naar meer?

1. Lokaal/Globaal

Wiskundige functies hebben meerdere lokale maxima, maar slechts één globaal maximum. Stel je zelf de vraag: optimaliseer ik een onderdeel van de machine of de machine zelf?

Veel mensen werken had voor hun promotie die 15% loonsverhoging met zich meebrengt, terwijl overstappen naar een andere werkgever 25% had opgeleverd. Optimaliseer je dan voor je huidige baan (lokaal) of voor de arbeidsmarkt (globaal)?

Een baan zelf is weer onderdeel van een andere machine: financiële stabiliteit. Deze machine bestaat ook uit andere onderdelen, zoals kostenbesparingen en het aanboren van meerdere inkomensstromen.

Denken in termen van globaal en lokaal helpt om te kijken of je prioriteiten op orde hebt.

2. Dunning-Kruger Effect

Dunning en Kruger hebben veel onderzoek gedaan naar hoe mensen zichzelf beoordelen. Hun belangrijkste conclusie is dat de meest incompetente mensen zichzelf het vaakst overschatten. Ze missen de competentie om hun eigen competentie in te schatten.

Onwetenheid leidt vaker tot zelfvertrouwen dan kennis.

3. IVE

Het IVE-model helpt met korte termijn beslissingen. Als je veel verschillende opties hebt, kun je ze allemaal een cijfer tussen 1-10 geven op drie onderdelen.

Impact: de positieve impact bij succes
Vertrouwen: je vertrouwen in de slagingskans
Eenvoud: de eenvoud om het te proberen

Het gemiddelde van de drie onderdelen per optie is de IVE-score. De opties met de hoogste IVE-score hebben de hoogste verwachte waarde. Dat zijn de opties die je prioriteit moet geven.

4. Spijtminimalisatie

Ik weet niet of spijtminimalisatie al in de Van Dale staat. Het is een simpel, maar krachtig mentaal model dat Jeff Bezos (oprichter van Amazon en inmiddels de meest vermogende man ter wereld) gebruikt.

Dit mentale model begint met een vraag: Heb ik er over X jaar spijt van dat ik dit niet heb gedaan?

Als het antwoord ja is: doe het! Is het antwoord nee, laat het dan aan je voorbij gaan.

Zelf heb ik spijtminimalisatie gebruikt voor een van de moeilijkste beslissingen in mijn leven. Dit mentale model helpt je voorbij het moment te kijken.

Bekijk ook deze video van Jeff Bezos over het 'Regret Minimization Framework'.

5. Wet van Goodhardt

De Wet van Goodhart luidt: “als een maatstaf een doel wordt, is het al snel niet meer een goede maatstaf.”

Een mooi voorbeeld is de rattenplaag ten tijde van de Franse koloniale overheersing in Vietnam. De Fransen dachten de plaag te bestrijden door een beloning te geven voor iedere gedode rat.

Om de beloning te innen moesten de Vietnamezen rattenstaarten inleveren. Na een tijdje viel het de Fransen op dat er wel erg veel ratten zonder staart rondliepen. De Vietnamezen hadden door dat het in hun belang was om de ratten te laten leven om voor nageslacht en extra rattenstaarten te zorgen.

Als je goed kijkt, zie je de Wet van Goodhart op heel veel plaatsen (ik hoop dat politici dit lezen).

6. Scheermes van Ocam

Als een fenomeen voor meerdere uitleg vatbaar is, is de simpelste uitleg meestal de juiste. Theorieën die eenvoudiger zijn, zijn makkelijker te verifiëren. Oplossingen die eenvoudiger zijn, zijn makkelijker uit te voeren.

Ook Einstein gebruikte graag het scheermes van Occam. Zijn gevleugelde uitspraak was:

"Iedere theorie moet zo eenvoudig mogelijk zijn, maar niet eenvoudiger".

Dat is meteen ook een waarschuwing om jezelf niet te snijden met dit scheermes.

7. Scheermes van Hanlon

Het scheermes van Hanlon zegt: schrijf niet aan kwaadaardigheid toe, wat je afdoende kunt verklaren met domheid.

Soms heb je het gevoel dat de wereld zich tegen je keert. Als iets misgaat, geven we nog weleens de schuld aan een groot complot tegen ons.

Maak iemand een onhandige opmerking of word je tegen gewerkt? Bedenk dan twee keer of er kwade opzet in het spel is.

Goethe zei het al een paar honderd jaar geleden in zijn meesterwerk Het lijden van de jonge Werther:

“Misverstanden en nalatigheid veroorzaken meer verwarring in deze wereld dan bedrog en kwaadaardigheid. In elk geval komen de laatste twee veel minder vaak voor."

8. Wet van Hofstadter

De Wet van Hofstadter luidt: “alles duurt langer dan je denkt, zelfs als je rekening houdt met de Wet van Hofstadter.”

(Het schrijven van deze post bleek een perfect voorbeeld.)

Lees ook het boek van Hofstadter: Gödel, Escher, Bach.

9. Principaal agent probleem

Niet iedereen handelt in jouw beste belang. Dat is de les van het principaal-agent probleem.

De principaal is een eigenaar (opdrachtgever) en de agent werkt namens de principaal (opdrachtnemer). Voor jou is belangrijk dat de agent alleen in jouw belang werkt. Maar de agent heeft ook een eigen belang… Denk bijvoorbeeld aan een adviseur die uurtje-factuurtje werkt.

Het principaal-agent probleem laat zich het best oplossen door de agent prikkels te geven om in jouw belang te werken. Nicholas Nassim Taleb werkt dat uitgebreid uit in zijn boek Skin in the game.

Julius Caesar zei al:

“Als je iets gedaan wilt krijgen, ga! Als je dat niet wilt, stuur!”

10. Alternatieve Kosten

Het leven bestaat uit keuzes maken. Dat betekent dat de kosten van de keuze die je maakt niet alleen bestaan uit de directe kosten van die keuze. Ook de kosten van het niet kunnen genieten van de voordelen van het beste alternatief kun je zien als kosten.

Het beste voorbeeld is tijd. Een uur netflixen betekent ook een uur niet lezen of of aan iets waardevols werken. Dat uur krijg je niet meer terug. Dat wil niet zeggen dat je nooit mag netflixen, maar Nederlanders kijken gemiddeld 3 uur en 5 minuten per dag… Grote kans dat ze lang niet allemaal beseffen welke alternatieve kosten ze maken.

Alternatieve kosten zijn de kern van de economische kant van het leven. Het maken van keuzes in schaarste. Keuzes maken is ook dingen opgeven.

Meer mentale modellen?

Wil je, je gereedschapskist met mentale modellen (nog) verder uitbreiden?


Vond je dit een goed artikel?

Overweeg om je in te schijven voor mijn nieuwsbrief "Reflecties". Iedere week deel ik interessante dingen die ik heb gevonden, mijn nieuwe artikelen en een boek aanbeveling.

Bedankt voor je inschrijving! Klik nu op de link in de bevestigingsmail.
Oeps! Er is iets mis gegaan, probeer het opnieuw!